از اصحاب پيامبر اكرم ( ص ) است ، فقيه و قاضى بزرگ حنفى . در كوفه زاده شد و در شهرها به تلمّذ نزد استادان بزرگ پرداخت و از برجسته‌ترين شاگردان ابو حنيفه گرديد . ابو يوسف به روزگار خلافت مهدى و هادى و هارون قاضى القضات بود و اول كسى به شمار است كه اين منصب را به دست آورد . كتاب خراج او از مشهورترين و معتبرترين كتابها در اين موضوع است . وى در بغداد درگذشت « 1 » . 5 - احمد بن ابى خالد احول ( احمد بن يزيد ) ، از ديوانيان برجستهء عصر اول عباسى است . پدرش يزيد احول از كاتبان مهدى خليفه بود و بعضى روايات حاكى از آن است كه در اين منصب به يحيى برمكى ياريها رسانيد و او نيز بعدها پسر او احمد بن ابى خالد را دستگيرىها كرد . احمد بن ابى خالد مدتى وزير مأمون عباسى بود و در واقعهء خلافت ابراهيم بن مهدى ، مأمون را به عفو ابراهيم تشويق كرد « 2 » . 6 - ابو يعقوب هاشمى ، اسحق بن سليمان بن على بن عبد اللّه بن عباس ، از نجبا و اشراف بزرگ بغداد . مدتها از سوى هارون حكومت فارس و بصره و سند و مصر داشت . روزگارى نيز به نيابت از امين ، بر ارمنستان و بخشى از شام فرمان راند « 3 » . 7 - امام محمد شيبانى ( متوفاى 189 ق ) . مقصود ابو عبد اللّه محمد بن حسن بن فرقد شيبانى ، فقيه و اديب حنفى و از شاگردان ابو حنيفه و ابو يوسف قاضى است . آثار بسيار در ادب و فقه به او نسبت داده‌اند مانند الجامع الكبير ، الجامع الصغير . در حضور هارون با امام شافعى مباحثه‌ها داشت و شافعى او را ستوده است . چون درگذشت هارون گفت فقه و عربيت مرد « 4 » . 8 - جاحظ ، ابو عثمان عمرو بن بحر ( حدود 165 - 255 ق ) ، دانشمند و نويسنده و اديب بلندآوازهء قرن سوم . وى از شاگردان ابراهيم بن سيّار معروف به نظّام معتزلى است . فرقهء جاحظيه به او منسوب است . برخى از اخبار مربوط به برمكيان از او نقل شده و متقابلا ابن خلكان نيز بعضى اخبار جاحظ را از يك راوى برمكى نقل كرده است . جاحظ از تكامل‌دهندگان نثر عربى است . از آثار مشهورش مىتوان به الحيوان ، البيان و التبيين ،

--> ( 1 ) . خطيب ، 14 / 241 - 255 ؛ ابن خلكان ، 6 / 378 - 390 . ( 2 ) . ابن خلكان ، 1 / 41 ، 5 / 101 ، 6 / 15 ؛ جهشيارى ، 184 ، 235 - 239 . ( 3 ) . خطيب ، 6 / 329 . ( 4 ) . خطيب ، 2 / 172 ؛ ابن خلكان ، 6 / 184 - 185 ؛ ابن عماد ، شذرات ، 1 / 321 .